Kryzys cywilizacji czytelnictwa

Wiele można się dowiedzieć z samych tytułów internetowych rolek: „Ten autor popełnił samobójstwo po napisaniu tej książki”

Scena rozgrywa się podczas ostatniego meczu All-Star Game, czyli corocznego spotkania najlepszych graczy NBA. W szatni do koszykarza z Francji, Victora Wembanyamy, podchodzi Nikola Jokić, gwiazda Denver Nuggets. „Naprawdę przyniosłeś książkę?” – pyta zdumiony Serb. „No tak” – odpowiada Wembanyama: „Czytam przed każdym meczem”. Ta prawdziwa anegdota krąży po mediach społecznościowych i potwierdza zamiłowanie Francuzów do czytania. Zainspirowało to nawet do stworzenia konta na Instagramie, @wembybooks, na którym gromadzone są zdjęcia jego lektur.

WNUKI BOOMERÓW CZYTAJĄ NAJWIĘCEJ

Jednak prawdziwy obraz czytelnictwa Francuzów jest z roku na rok coraz gorszy. Notuje się tu spadek popularności czytania, a za głównych winowajców uznaje się oczywiście ekrany. Szczególnie dobrze widać to w badaniach wśród młodzieży: według danych Centre National du Livre osoby poniżej 19. roku życia poświęcają obecnie 18 minut dziennie na czytanie, podczas gdy przed ekranami spędzają trzy godziny i minutę.

To samo badanie przeprowadzone przez CNL pokazuje, że osoby w wieku 15–24 lata są jedyną grupą wiekową, w której liczba „zapalonych czytelników” wzrosła w latach 2015–2025, podczas gdy w pozostałych grupach odnotowano spadek, w szczególności wśród osób w wieku 50–64 lata. Ponadto sondaże nie uwzględniają w wystarczającym stopniu czytania z ekranu, które jest bardzo popularne wśród młodszych pokoleń. Jak wyjaśnia socjolog Claude Poissenot: „Dysponujemy narzędziem do pomiaru zmian w zwyczajach czytelniczych, które jednak w znacznej mierze skupia się na analizie czytania książek w wersji papierowej. Od niedawna, choć w sposób niepełny, mierzymy również czytanie z ekranu. Bo czytanie na ekranie ma dziś ogromne znaczenie: jeśli weźmiemy pod uwagę badanie Pass Culture dotyczące młodzieży, zauważymy, że 54 proc. użytkowników deklaruje czytanie artykułów online lub blogów, a 33 proc. – mangi online lub cyfrowych komiksów”.

CZYTANIE JAK SEKS

Politolog Cloé Morin twierdzi, że kryzys czytelnictwa to nie tylko kwestia kulturowa czy ekonomii – to wyzwanie cywilizacyjne. Morin porównuje czytelnictwo do miłości: „Ta sama logika optymalizacji, która w obu przypadkach eliminuje to, co jej się opiera i co wymaga czasu: czas trwania miłości, pierwsze sto trudnych stron”. I wyjaśnia dalej: „28 procent współczesnych młodych w wieku od 18 do 24 lat nie uprawiało seksu w ostatnim roku. W 2006 roku ten odsetek wynosił tylko 5 proc. W tym samym tygodniu Krajowe Centrum Książki opublikowało informację, że 67 proc. nastolatków w wieku od 16 do 19 lat przyznaje, że podczas czytania zajmuje się czymś innym. Wysyłają wiadomości, oglądają telewizję, przewijają TikTok. Te dwie liczby nigdy nie zostały zestawione obok siebie. A przecież mówią o tym samym. Czytanie, zatrzymywanie się na jednym zdaniu, by obcy głos zamieszkał w nas na dwieście stron, to czynność, którą neurolodzy potrafią już zlokalizować. Angażuje ona sieć mentalizacji, czyli zdolności polegającej na rozumieniu zachowań poprzez myśli i emocje. Tę samą, która – zgodnie z neuronauką przywiązania – aktywuje się również podczas początkowych etapów miłości. Ten sam obszar, ten sam proces, ta sama wymagana wrażliwość. To właśnie w tym miejscu mieszka postać Tołstoja, nieznajomy z pierwszego rozdziału. Kobieta, której oddech śledziliśmy przez trzysta stron. To również tam się zakochujemy”.

***

To tylko fragment tekstu z najnowszego numeru „Press”. Przeczytaj go w całości w magazynie.

„Press” do nabycia w salonach prasowych, App Store, Google Play, e-Kiosku lub online na E-sklep.press.pl.

Czytaj też: Nowy "Press": rozmowa z Sofią Lebedievą, Leszek Kraskowski i premier Tusk dla wybranych

Mariusz Kowalczyk, Paryż

Aby przeczytać cały artykuł:

Zapisz się na nasz newsletter i bądź na bieżąco z najświeższymi informacjami ze świata mediów i reklamy. Pressletter