Dług

Reportaż wspomnieniowy o Teresie Torańskiej

Dom przy ulicy Rafaela stoi wtulony w sąsiada. Dookoła spokojne uliczki warszawskiego Zacisza. Pokój, w którym Teresa Torańska najczęściej pracowała, jest na piętrze: mały, jasny, obstawiony książkami. Na półkach encyklopedie (przedwojenny Gutenberg, uratowany z Wołkowyska, i kolejne wydania PWN), prace historyczne, reportaże, judaica, reprint przedwojennej warszawskiej książki telefonicznej, wycinki z gazet i wydania kolejnych książek Torańskiej: „Oni”, „My”, „Byli”, „Są”, „Jesteśmy”, „Śmierć spóźnia się o minutę”. Najwięcej jest „Onych”, to jej najsłynniejsza książka. W chudym, wyblakłym szkolnym zeszycie lista dłużników. Helena Łuczywo pożyczyła dwa tomy „Czarnej księgi cenzury”. Mariusz Szczygieł czeskich dysydentów już oddał, bo wykreślony.

Na podłodze kartony: z notatkami, książkami, albumami. Część już opisana zamaszystym pismem Torańskiej. Resztę będzie musiał uporządkować mąż. Na jednym z kartonów kalendarz ścienny na 2009 rok. Każdy miesiąc upstrzony zapiskami. „Przyjeżdża na cztery dni. Hotel Ibis” – to o koleżance. „Arkadia. Pościel” – instrukcja dla męża. I dziesiątki numerów telefonów. Ciągle z kimś rozmawiała.

Ze stojących na parapecie tablic zniknęły już kolorowe karteczki z listą rzeczy do zrobienia. – Teresa miała świetną pamięć, ale zapisywała, żeby nie mieć wymówki, że czegoś nie zrobiła przez zapomnienie – mówi Leszek Sankowski, mąż Torańskiej.

W rogu ciemnobrązowa skórzana sofa: tutaj Torańska pisała. Z laptopem na kolanach i papierami rozsianymi wokół, w pozornym chaosie, do którego tylko ona znała klucz. Laptopy miała dwa. Cięższy, solidniejszy służył do codziennej pracy. Lżejszy był na wyjazdy. Waliła w klawisze z taką siłą, że klawiatura wytrzymywała najwyżej rok.
(...)

Elżbieta Rutkowska

Aby przeczytać cały artykuł: