Smartfony, laptopy i tablety zostaną objęte opłatą reprograficzną. Ministra kultury podpisała rozporządzenie

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marta Cienkowska podpisała nowelizację rozporządzenia w sprawie opłat od czystych nośników, dzięki któremu opłatą reprograficzną zostaną objęte smartfony, tablety i laptopy. – To znakomita wiadomość dla dziennikarzy, wydawców i branży kreatywnej. O wprowadzenie tych przepisów walczyliśmy od lat – mówi Renata Krzewska, prezeska Stowarzyszenia Dziennikarzy i Wydawców Repropol.

Opłata reprograficzna, zwana rekompensatą uczciwej kultury, jest wypłacana twórcom utworów z marży producentów sprzętu elektronicznego do darmowego i legalnego użytkowania utworów chronionych. Lista nośników objętych opłatą reprograficzną nie była aktualizowana od lat. Znajdowały się na niej rzadko dziś wykorzystywane płyty CD, kasety VHS i magnetowidy. Nie było natomiast najczęściej używanych obecnie nośników treści - telefonów komórkowych, tabletów i laptopów.

„Nowelizowane rozporządzenie zostało wydane w 2003 r. i było zmieniane dwukrotnie – w 2008 r. i 2011 r. Od tego czasu znaczący postęp technologiczny (upowszechnienie dostępu do Internetu i przenośnych urządzeń kopiujących) spowodował, że zaistniała konieczność zaktualizowania katalogu urządzeń i nośników podlegających opłacie" – czytamy w uzasadnieniu nowego rozporządzenia w sprawie opłat od czystych nośników opublikowanego 30 kwietnia w Rządowym Centrum Legislacji.

I dalej: "Przede wszystkim nie ma uzasadnienia dla utrzymywania w dotychczasowej wysokości opłat od urządzeń i nośników analogowych (magnetofony, magnetowidy, kasety VHS), których udział rynkowy jest znikomy lub które w ogóle nie występują już w ofercie rynkowej (w związku z czym wysokość opłaty będzie odzwierciedlać marginalny udział tych urządzeń). Opłatami powinny być natomiast objęte urządzenia, które służą także, obok innych funkcji, do kopiowania chronionych utworów na prywatne potrzeby, a które są w masowym użyciu – tablety, komputery stacjonarne i przenośne oraz smartfony".

Autorzy uzasadnienia nowego rozporządzenia zauważają, że Polska pozostaje od lat w gronie państw, w których coroczne wpływy z opłat są najniższe w Unii Europejskiej, zarówno w kwotach globalnych, jak i w przeliczeniu per capita. "W 2024 r. wpływy wyniosły 35,8 mln zł, tj. ok. 8,5 mln euro. Tymczasem w Hiszpanii, a więc w kraju o gospodarce coraz częściej porównywanej do polskiej, wyniosły 86 mln euro. Na Słowacji, tj. w państwie o ponad 6-krotnie niższym PKB, wyniosły prawie 5,5 mln euro, na Węgrzech, tj. w państwie o prawie 4-krotnie niższym PKB, wyniosły 19 mln euro. We wszystkich tych państwach wpływy z opłat sięgają 15–20 proc. wpływów w całym systemie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Taki jest też cel niniejszej nowelizacji – aby poziom opłat sięgnął 150–200 mln zł" – podano w uzasadnieniu projektu rozporządzenia.

Resort kultury podkreśla, że długo wyczekiwana nowelizacja zapewni wpływy z opłat na poziomie porównywalnym do innych państw Unii Europejskiej.

"Aktualizuje ona katalog urządzeń objętych systemem opłat tak, aby pozostawał adekwatny do rzeczywistych sposobów korzystania z treści chronionych prawem autorskim. Nowelizacja upraszcza system opłat reprograficznych, urealnia wartość opłat i zapewnia równowagę w obrocie urządzeniami o rozszerzonych funkcjach" – czytamy w komunikacie opublikowanym przez MKiDN.

Przepisy wejdą w życie po sześciu miesiącach od dnia ogłoszenia rozporządzenia w Dzienniku Ustaw RP, aby – jak pisze MKiDN – "dać czas przedsiębiorcom na przygotowanie się do tych zmian".

Resort kultury zapowiada, że wzrost wpływów z opłat musi wiązać się z ich efektywnym i przejrzystym zarządzaniem. "Dlatego jeszcze w bieżącym roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przedstawi projekty odpowiednich zmian w: ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawie o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, rozporządzeniu określającym treść corocznych sprawozdań organizacji zbiorowego zarządzania" – zapowiada resort kultury.

Pierwsza wersja projektu rozporządzenia rozszerzającego opłatę reprograficzną o smartfony, tablety i laptopy została opublikowana w lipcu 2025 roku. Po przeprowadzeniu konsultacji Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapowiedziało, że wejdzie w życie z początkiem tego roku.

Jednak niespodziewanie MKiDN zmieniło plany. Na początku stycznia resort oświadczył, że zmieni przepisy po kontroli organizacji dzielących opłatę reprograficzną. Wywołało to protesty organizacji zrzeszających autorów, twórców i wydawców, które od lat walczą o dostosowanie przepisów dotyczących opłaty reprograficznej do realiów rynkowych.

Projekt rozporządzenia podpisany 30 kwietnia przez szefową resortu kultury, różni się nieznacznie od przygotowanego do podpisu pod koniec 2025 roku.

– W nowej wersji Repropol został wpisany w treść rozporządzenia jako jedna z organizacji, która dzieli kwoty pochodzące z opłaty reprograficznej. Robił to dotychczas, choć nie był enumeratywnie wymieniony. Dla wydawców i dziennikarzy nie ma to istotnego znaczenia. Najważniejsze, że ministerstwo kultury podpisało rozporządzenie, na które od lat oczekiwała cała branża kreatywna – wyjaśnia Renata Krzewska, prezeska Repropolu.

(JF, 30.04.2026)