Raport o wolności prasy: sytuacja polskich mediów lepsza, ale zmiany wciąż zbyt powolne

Sytuacja mediów w Polsce poprawia się, ale zmiany wciąż odbywają się zbyt wolno - wynika z raportu o wolności prasy, przedstawionego Radzie Europy przez Platformę na rzecz ochrony dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy. Chodzi m.in. o sytuację w sektorze mediów publicznych czy depenalizację zniesławienia.

Jak zauważają autorzy raportu, w Polsce nowy rząd podjął kroki w celu zniesienia kontroli partyjnej nad sektorem mediów, w szczególności nad mediami publicznymi. Rozpoczął też proces konsultacji w sprawie prawnych ram medialnych, aby dostosować je do Europejskiego Aktu o Wolności Mediów (EMFA). Jednak przyjęcie tych reform pozostaje na razie w sferze zamierzeń.

W raporcie zauważono również, że media publiczne nie tylko w Polsce, ale w kilku państwach członkowskich Unii, były narażone na cięcia wydatków lub zapowiedzi wprowadzenia oszczędności. Zdaniem autorów tworzyło to ryzyko podważenia ich zdolności do podejmowania misji dziennikarstwa w interesie publicznym.

Ostatnie działania polskiego rządu wzbudziły nadzieje na większą niezależność nadawców publicznych, zgodnie z obowiązkami określonymi w EMFA. Proponowane reformy obejmują przywrócenie niezależności regulatora mediów - Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) - oraz rewizję modeli finansowania nadawców publicznych. Mają one na celu zapewnienie przejrzystych procesów rekrutacji kadry kierowniczej wyższego szczebla i zapewnienie przewidywalnych źródeł finansowania, zmniejszając presję polityczną i komercyjną. Raport wskazuje, że nadal istnieje ryzyko upolitycznienia KRRiT. Jednocześnie konieczne jest wyjaśnienie uprawnień KRRiT do kontrolowania transmisji i nakładania kar na nadawców.

Autorzy raportu zwracają uwagę, że nadchodzące wybory prezydenckie w maju 2025 roku mogą zagrozić postępowi tych reform. Aby naprawdę zabezpieczyć niezależność mediów publicznych, zmiany legislacyjne muszą zostać sfinalizowane i uchwalone. Bez takich zabezpieczeń istnieje niebezpieczeństwo, że reformy mogą być wstrzymane lub cofnięte przez przyszłe rządy.

Raport wymienia Polskę obok Azerbejdżanu, Chorwacji, Grecji, Irlandii, Włoch, Serbii, Turcji i Wielkiej Brytanii w gronie krajów, gdzie systemową przeszkodę dla wolności mediów stanowią przepisy i praktyki dotyczące zniesławienia.

We wrześniu 2024 roku partnerzy platformy wydali pierwszy zestaw systemowych alertów dotyczących przepisów i praktyk dotyczących zniesławienia, które wpływają na wolność wypowiedzi. Alerty te wzywają do pilnych działań, w tym dekryminalizacji zniewagi i zniesławienia, dostosowania przepisów krajowych do europejskich standardów dotyczących wolności wypowiedzi i wdrożenia zabezpieczeń prawnych przed procesami SLAPP.

W raporcie powraca też sprawa Jarosława Ziętary, poznańskiego dziennikarza śledczego, który zaginął we wrześniu 1992 roku. Autorzy podają przykład wieloletniego śledztwa i procesu w tej sprawie jako przypadek "unaoczniający systemowe błędy w śledztwie i postępowaniu sądowym w sprawie przestępstw przeciwko dziennikarzom" w krajach Unii Europejskiej.

Raport o wolności prasy jest przygotowywany co roku przez Platformę na rzecz ochrony dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy. Platforma, która od 2014 roku współpracuje z Radą Europy, zrzesza europejskie organizacje dziennikarskie.

(PAR, 07.03.2025)