Ach.Polski. Rozmowa z Sofią Lebedievą

Słowa, którymi się posługujemy, nie są płaskie, mają głębię, kształt. A moje felietony są oglądane, bo Polacy kochają swój język – mówi w okładkowej rozmowie Sofia Lebedieva. Z twórczynią profilu ax.polski rozmawia Grzegorz Kopacz.

W kraju Szymborskiej i Miłosza, profesorów Miodka i Bralczyka, w internecie specjalistką od piękna języka polskiego została młoda Ukrainka. Taki miałaś plan?

Nie, chciałam tylko dobrze nauczyć się języka polskiego, a jako obcokrajowiec uczyłam się z książek, a nie jak inni – z rozmów w domu, na ulicy czy od cioć i wujków na polskim weselu. Nawiasem mówiąc, chciałabym się kiedyś na takim znaleźć.

Poznawałam język w wersji okrojonej, podręcznikowej, literackiej, a zależało mi na tym, by swobodnie przełączać się pomiędzy jego różnymi odmianami. By nie mówić wyłącznie językiem Miłosza czy profesora Bralczyka.

No i oczarowałaś Polaków swoimi rolkami czy shortsami o języku. Sam nie wiem, jak te internetowe formaty nazwać.

Lubię o nich mówić „felietony”.

To, że z nimi ruszyłaś, świadczy o Twoim wysokim poczuciu pewności siebie?

Nie, nie. To efekt bólu, nędzy i pasji. Miałam w sobie studnię bez dna, którą wypełniłam językiem polskim. Chciałam mieć jeszcze więcej tego języka w swoim życiu, ale brakowało mi odwagi. Z tym pomysłem nosiłam się siedem lat.

Czyli już jako dziecko?

Nie. Mam prawie 32 lata.

Wyglądasz znacznie młodziej.

Mały piesek nie zawsze jest szczenięciem.

Co Cię ostatecznie przekonało do mediów społecznościowych, które są zwulgaryzowane?

To zależy, w jakiej bańce informacyjnej. W mojej bańce jest na przykład profesor Jerzy Bralczyk, a nie ma w niej wulgaryzmów.

I dostrzegłaś, że jest potrzeba…

Żadna potrzeba. No, chyba że potrzeba mojego serca, by mieć jeszcze więcej języka polskiego w swoim życiu. Przez jakiś czas pracowałam jako lektor polskiego dla początkujących. Miałam swoje spostrzeżenia, którymi chciałam się podzielić. Szczerze się zachwycam niektórymi tematami, a do internetu można wejść z czymkolwiek, nawet z głupimi felietonami o języku polskim.

Nie spodziewałbym się, że filmiki o gramatyce mogą kogokolwiek zainteresować.

I dlatego bardzo długo nikt mnie nie oglądał. Na Instagramie miałam 500 obserwujących przez trzy, cztery lata. Dopiero w październiku 2025 roku oglądających zaczęło przybywać, co bardzo mnie zaskoczyło. To, że prawie nikt mnie nie oglądał, nie przeszkadzało mi nagrywać, bo robiłam to dla własnej przyjemności. I nadal staram się tego trzymać.

Na Instagramie masz ponad 110 tysięcy obserwujących, na Facebooku ponad 90 tysięcy. Jesteś też na TikToku i YouTubie.

Czy statystki są ważne? Opublikuję jeden nietrafny felieton i odsubskrybuje mnie połowa.

Wszyscy skarżą się, że algorytmy głęboko zakopują wartościowe treści. Masz z tym problem?

Algorytmy są świetne. Kiedyś moje treści pomijały i uważałam to za coś naturalnego. Bardziej dziwię się, że teraz tak przybyło mi oglądających.

Który film był przełomowy?

Felietonik z końca października. Żartuję w nim, że nie rozumiem polskich idiomów, choć tak naprawdę je rozumiem. Było w nim o grzecznościowej formule „cała przyjemność po mojej stronie”. Zastanawiałam się: a co z moją przyjemnością, jeżeli ktoś mi tak dziękuje? Przecież też bym jej chciała troszkę. Film był prosty, lekki, krótki i chwycił.

Czyli u nikogo pomysłu na czułe rozprawianie o języku nie podpatrzyłaś?

Nawet chciałabym podpatrzyć. Słyszałam, że jest Niemiec, który mieszka w Polsce i mówi po polsku, ale nawet nie widziałam jego konta. Próbowałam po omacku sama robić różne filmy, ale nie pod kątem tego, co podchwycą algorytmy, tylko sprawdzałam, gdzie będę najprawdziwsza i w czym będę miała najwięcej przyjemności z nagrywania dla siebie. Miałam taki czas, kiedy byłam zachwycona etymologią i nagrywałam o tym, że dzisiaj słowo znaczy to, ale jeszcze sto lat temu znaczyło coś innego. Te ścieżki życia słowa są fascynujące. Słowa, którymi się posługujemy, nie są płaskie, mają głębię, kształt. Nie są ze szkła, ale są raczej jak pomarańcza, można je naciskać, wyginać. A to, że moje felietony są oglądane, tłumaczę tym, że Polacy kochają swój język.

No nie wiem.

Ależ tak! Polacy kochają swój język, i to na różne sposoby. Niekoniecznie kochają go w sposób zdrowy. Są puryści językowi, są obrońcy, są niezadowoleni z tego, że polski zaśmiecają anglicyzmy… Ale to właśnie pokazuje przywiązanie do języka polskiego.

Ja raczej widzę, że ludzie nie dbają o język. Nawet w mediach.

No widzisz, ty też należysz do obrońców języka, czyli kochasz go na swój sposób.

Razi mnie, gdy słyszę podczas transmisji sportowej, że piłkarz „włancza” się do gry.

A wiesz, z jakim słowem jest spokrewnione słowo „razić”? Z „wrażliwością”.

„Wrażliwość” to chyba Twoje ulubione polskie słowo?

Ktoś mi po jednym z wywiadów uświadomił, że ta „wrażliwość”, która w moim odczuciu jest takim jasnym słowem, czystym, jest spokrewniona z „rażeniem”. Mówisz, że cię coś razi, a to oznacza, że jesteś wrażliwy na język polski. Czyli kochasz ten język. Miłość może się objawiać w różny sposób.

Powiedziałaś w jednym z wywiadów, że pierwszym polskim słowem, które usłyszałaś, było „książeczka”. W jakich okolicznościach je usłyszałaś?

W college’u, liceum zawodowym, w mieście Sumy, gdzie uczyłam się edytorstwa i dziennikarstwa. Tam pani nauczycielka opowiadała w superlatywach o wycieczce do Polski, chyba do Krakowa. I zapytała nas, czy wiemy, jak jest po polsku книжечка (kniżeczka). I to słowo mnie obudziło.

A co niezwykłego jest w „książeczce”?

To „ksią”. Teraz już wiem, że jest księgowy, księżyc…, ale w ukraińskim i rosyjskim nie ma „ą”. W tym jednym słowie jest cały smak języka polskiego. Coś, co przypomina język, który znam, ale nie do końca. Być może Polacy tak mają z językiem czeskim.

Byłaś potem w Krakowie?

Jakoś krótko po przyjeździe do Polski. Wracając na pociąg, przypadkiem znalazłam się przy uniwersytecie i stanęłam przed tabliczką Wydziału Polonistyki. I przed nią się popłakałam.

Teraz też płaczesz. To wzruszające. Jesteś żywą reklamą naszego języka. Dostajesz jakieś propozycje, np. od instytutów uczących języka polskiego?

Dostałam zaproszenie do TVP, do cyklu „Polska na TAK!”. I zgodziłam się.

Co będziesz robiła?

Mam opowiedzieć o swoich doświadczeniach z językiem polskim.

Mariusz Szczygieł, który nazwał Cię swoją „nową internetową miłością”, napisał, że może godzinami słuchać, jak opowiadasz o języku polskim.

Był jednym z pierwszych, który mnie dostrzegł. Podał dalej rolkę, w której mówiłam o zwrocie „daj mi spokój”. Cierpiałam wtedy na bezsenność, spałam po dwie–trzy godziny na dobę. W te długie noce układałam sobie zdania w głowie. I ta rolka była efektem bezsenności. Bardzo mi było miło, że mnie docenił. Poczułam się bardzo zobaczona.

Pozwól, że Cię poprawię – dostrzeżona.

A ty niektóre czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej czasu przeszłego akcentujesz bardziej po polsku, choć według podręcznika nie do końca jest to poprawne. Jeżeli akcent jest przestawiony na drugą sylabę od końca, a nie na trzecią, czyli jest paroksytoniczny, to wiem, że rozmówca jest naturalnie spolszczony.

Czuję się coraz mniej pewnie, rozmawiając z Tobą. Jaką pierwszą książkę napisaną po polsku przeczytałaś?

Podręcznik.

A poza nim?

To musiały być jakieś książki religijne, bo we wczesnej młodości byłam osobą głęboko wierzącą.

Prawosławną?

Protestantką.

I jako protestantka przyjechałaś do Polski, aby nas, Polaków katolików, nawracać. To była Twoja pierwsza wizyta w naszym kraju?

Tak, ale nie odpowiada mi słowo „nas”, bo oznacza dużą skalę. Zresztą nie wszyscy w Polsce są katolikami. Są też ateiści i agnostycy. A na Woodstock przyjechałam po to, aby na przykład rozmawiać z osobami uzależnionymi. Robiliśmy dla nich kanapki.

Jak do tego doszło?

Byłam w letniej szkole misyjnej i na praktyki mogłam jechać do Holandii, Chorwacji lub Polski. Na Woodstocku współpracowaliśmy z lokalną grupą protestantów.

A co zdecydowało, że do nas wróciłaś?

Poznałam ludzi z polskiego Kościoła protestanckiego. To trochę nietypowe, bo kiedy mówię komuś, że jestem z Ukrainy, to pytają, kiedy przyjechałam, czy po 2022 roku, czyli czy jestem uchodźcą, czy może jednak na studia. A ja przyjechałam tu około 2018 roku, a teraz mieszkam we Wrocławiu, tu pracuję.

Jak sobie radzisz z hejterskimi komentarzami w sieci?

Jestem wrażliwa, czyli otwarta na rażenie. Widzę je, czytam i usuwam, jeżeli pochodzą od rosyjskich botów, nie chcę u siebie rosyjskiej propagandy. To trudne, bo wpisy botów pojawiają się nie tylko bezpośrednio pod moimi materiałami, ale także w wątkach do komentarzy innych osób. Ja mam tak, że pozytywne komentarze szybko pomijam, nie wierzę im, a te negatywne zapamiętuję. Krytykę bardzo biorę do siebie. W przypadku tych nienawistnych myślę o autorach, że skoro z taką łatwością piszą coś złego obcej osobie, to ktoś wcześniej musiał im to mówić wiele razy.

Czyli tłumaczysz sobie, że agresor sam jest ofiarą.

Że to wynika z przemocy, której ta osoba doświadczyła.

Na profilu Radia Wnet niektórym nie podobał się zapis Twojego nazwiska. Pan Artur napisał: „Skoro słusznie zachwycamy się razem językiem polskim, to może piszmy po polsku: Lebiediewa. Albo w oryginale ukraińskim”.

Lebiediewa to po rosyjsku.

Jak powinno się zapisywać Twoje nazwisko w oryginale?

W oryginale to musiałbyś je napisać cyrylicą. Przy wydawaniu paszportu dokonuje się transliteracji na alfabet łaciński. Choć tu też zachodzą zmiany. Kiedy zakładałam profil w 2010 roku, to Facebook przetłumaczył moje nazwisko na Lebedeva, przez v.

A jak brzmi Twoje nazwisko po ukraińsku?

Lebediewa.

Ale nie obrażasz się, gdy ktoś je przekręci?

Nie, już wiele opcji widziałam. Nawet imię mi zmieniają. Niektórzy piszą o mnie Zosia. Bardzo mi miło.

A jakim się posługujesz na co dzień? Sofia? Sonia?

Prywatnie lubię Sofijka.

Polacy, próbując na siłę zachować oficjalne relacje i mówiąc do siebie per pan/pani, utrudniają sobie komunikację. W Ukrainie mówicie sobie na ty?

W Ukrainie jeszcze dłużej przechodzi się na ty niż w Polsce. Tam mówimy per wy. Na przykład nie zwracamy się do osoby w moim wieku na ty. Nawet w internecie. Ostatnio kupowałam coś w sieci i napisałam na ty, a odpowiedziano mi per pani i wielką literą.

Rozgryzłaś, dlaczego zamiast skracać dystans z rozmówcą, wolimy się zwracać pan/pani, nawet jeżeli z tego powodu wpadamy w różne gramatyczne pułapki?

W podręcznikach do poziomu B1 i B2 jest napisane, że są tylko dwie formy komunikacji – formalna albo nieformalna. Ale to nieprawda. Tych możliwości jest znaczniej więcej niż dwie i to mnie fascynuje. Jest np. „Zrób pan” albo „A weź pan”. To taki specyficzny rodzaj dystansu, jest w tym jakaś przekora. To może być nawet bardziej bezpośrednie niż per ty. Może też być zachowana forma w trzeciej osobie, ale bez pan/pani. Np. u lekarza można usłyszeć: „Usiądzie i się rozbierze”. A tego nie ma w podręcznikach.

Podam przykład, jakie to może rodzić kształty komunikacji. Miałam zaszczyt rozmawiać w Radiu Wnet z panem Jerzym Głuszkiem, który mówi przepiękną polszczyzną. Opowiadał, że od dwudziestu lat ma przyjaciela, ale wciąż są na pan, bo – jak stwierdził – będąc na pan, nie można pożyczać pieniędzy.

Potrafimy za to prawić sobie złośliwości, dalej pozostając na pan, np. „pan jest zerem, panie pośle” – powiedział kiedyś nasz były premier do przyszłego ministra.

Ale czy lepiej byłoby: „Jesteś zerem”? Nie. Język polski na to pozwala i to jest jego bogactwo. Bardzo lubię ten dystans słowny, czuję się bezpieczniej. Widzę sens w konwenansach.

Opowiadasz, że w polszczyźnie odkryłaś wolność. Dla większości świata językiem wolności jest ukraiński.

Co masz na myśli?

To język kraju, który od lat walczy o niepodległość z potężną Rosją.

W skali globalnej się zgadzam. Ale dla mnie język polski jest językiem wyboru. Ja, Sofijka, wybrałam ten język w wieku szesnastu lub siedemnastu lat, choć nie mam żadnej rodziny w Polsce. To była moja własna decyzja, że będę się uczyła polskiego, będę go chłonęła i drążyła, przepisując ręcznie wykłady profesora Bralczyka.

Masz na profilach wypisane motto: „Polszczyzna to mój drugi język, ale pierwsza miłość”.

To moja obsesja.

Naprawdę można się zakochać w obcym języku? Jeszcze we włoskim, może francuskim – rozumiem, ale w polskim?

Wyobraź sobie mnie w wieku szesnastu, siedemnastu lat. Miałam trudne dzieciństwo i okres dojrzewania. Osoby, z którymi byłam w strukturach kościelnych, sprawiły, że musiałam potem wiele lat pracować z psychologami. Na Woodstocku poczułam się bezpieczna i wolna, a to coś, czego nie doświadczyłam w domu. Byłam wtedy radykalną chrześcijanką, co wiązało się też z maksymalizmem młodzieńczym. Jeszcze wtedy nie znałam polskiego, ale zobaczyłam na tym polu pod Kostrzynem ludzi, którzy przyjechali słuchać muzyki, którzy inaczej rozumieją Biblię, ale rozumieją siebie nawzajem.

A z koncertów coś pamiętasz?

Byłam tam kilka razy. Pamiętam koncert Marii Peszek. I tu posłużę się slangiem młodzieżowym: ten koncert mnie zmiażdżył i rozjechał, czyli byłam pod mocnym wrażeniem. Płakałam.

Rozumiałaś, o czym Peszek śpiewa?

Nie do końca, ale czułam jej energię. Można się wzruszyć, wylać litry łez, słuchając piosenki i nie wiedząc, o czym jest. Nie miałam pieniędzy na lekcje, uczyłam się polskiego po omacku, z internetu. Nawet nie wiedziałam, jak to robić. Uczyłam się więc jak dziecko – słuchałam i próbowałam poczuć. Z muzyką łatwiej jest poznać język. W języku wszystko ma znaczenie – dynamika, barwa, sposób wypowiadania. Teraz, gdy słucham piosenki Marii Peszek czy Igora Herbuta, rozumiem każde słowo. [śpiewa] „Taternik wchodzi na swój szczyt. A wnętrze twe niech będzie szczytem moich marzeń. Tu jestem w niebie…”. Jejku! Dopiero w ubiegłym roku zrozumiałam, kto to jest taternik. Ale czy trzeba dobrze znać język, aby zrozumieć „Dziwny jest ten świat” Czesława Niemena?

Uczyłaś się polskiego także ze skeczy Marii Czubaszek. A tu już trzeba dobrze znać język, aby je zrozumieć.

I tak, i nie. Tu zdecydowała jej osobowość, energia. Tak jak u Joanny Kołaczkowskiej.

Obie łączyło to, że kpiły z naszych przywar.

Tak głęboko tego nie rozumiałam, ale podobało mi się, że żartowały z siebie.

Czubaszek i Kołaczkowska występowały w improwizowanym serialu „Spadkobiercy” i tam obśmiewały polskie narzekanie na wszystko i wszystkich, nasze wieczne niezadowolenie, cierpiętnictwo, religijność na pokaz. Ty tego nie dostrzegałaś?

Nie oglądam telewizji, ale chyba widziałam fragmenty tego serialu w internecie. Do dziś myślałam, że one żartowały z siebie. Na przykład Asia Kołaczkowska ze swojej nadwagi. Podoba mi się absurd, jest mi bliski. Niedawno odkryłam absurdystę polskiego – Tomasza Wiśniewskiego. Pisze dla „Przekroju”, ale czytałam też jego książki. Absurd to też język wolności.

Wydawało mi się, że dostrzegasz ten brak dystansu Polaków do siebie. Śpiewasz: „Polski, Polska, Polsko. Duma, smutek, disco”.

Tej stronie polskości przyglądam się bardziej od strony literatury. Na przykład z książek Mariusza Szczygła, który ujawnia różnice między cechami narodowymi Czechów i Polaków. W jednym z reportaży pokazuje, że Czesi dostrzegają, z jaką powagą Polacy podchodzą do poczucia dumy narodowej.

Wychowałaś się we wschodniej Ukrainie, przy granicy z Rosją. Twój rodzimy język to surżyk?

Wychowywałam się w kilku językach jednocześnie: w domu miałam surżyk, w szkole w Sumach czysty ukraiński, a na ulicach wielu dzielnic był rosyjski. Przeprowadzałam się wiele razy w swoim życiu. Mój ojciec jest Rosjaninem, a mama Ukrainką, byli geologami. Rozwiedli się, jeździłam do Rosji do taty na wakacje, a gdy miałam dwanaście lat, byłam tam rok, a więc chodziłam też do rosyjskiej szkoły. Potem jeszcze musiałam się przełączać na archaiczny język biblijny. Ale nie jestem wyjątkiem. Poznałam Macieja Makselona, redaktora, polonistę, który też działa w mediach społecznościowych. Zrobił ze mną wywiad w Radiu 357 i powiedział, że on na Śląsku też wychowywał się w kilku językach naraz.

Nie żałujesz, że nazwę swojego profilu ax.polski napisałaś przez x? Musisz teraz wszystkim tłumaczyć, że to cyrylickie „ch”, a nazwę należy czytać: ach.polski?

Chciałam podkreślić, że jestem obcokrajowcem. „Ach” ma wyrażać mój zachwyt.

Ten zachwyt nie gaśnie?

Ma się dobrze.

Twoje szczęście polega na tym, że mówisz bez wschodniego akcentu, więc nikt w autobusie we Wrocławiu nie zwróci Ci uwagi. Inne Ukrainki boją się jednak odzywać na naszych ulicach.

Moim ulubionym żyjącym polskim poetą jest Jarosław Mikołajewski. W jednym z wierszy pisze, że być może kobieta, którą spotyka na podwórku, nie odpowiada mu na „Dzień dobry”, bo się boi albo wstydzi szelestu, który w swojej mowie mają ludzie ze Wschodu. Przed moim domem na ławeczce jest napisane: „Ukraińcy won z Polski”.

Nie słyszałaś jeszcze, że powinnaś przeprosić za Wołyń?

Nie słyszałam, ale czytam to regularnie na swoich profilach. Odwołując się do Biblii: „Prawda nas wyzwoli”. Ukraina powinna otworzyć natychmiast wszystkie drzwi, umożliwić wszystkie ekshumacje. Półprawda do niczego nie prowadzi.

Boję się, że kiedyś znów się spotkamy i powiesz, że Twój zachwyt naszym językiem to był życiowy błąd.

Chciałbyś zachować mój zachwyt?

Twój i wszystkich, którzy do nas przyjechali. Ale widzę, że Polska brunatnieje, szczególnie w mediach społecznościowych.

Wierzę, że nie da się łatwo zmanipulować narodu, który nawet w języku przejawia czujność wobec Rosji. Na przykład „ubrałaś się jak ruska baba”, „ruski rok”. Chciałabym, żebyśmy dbali o swoje bańki informacyjne. Algorytmy sprawiają, że wystarczy zatrzymać się na sekundę na danej treści na Instagramie, a algorytm zacznie nam podsyłać podobne treści.

Marek Aureliusz mówił, że nic nie może zaszkodzić naszemu umysłowi, dopóki on sam na to nie pozwoli. To, co widzimy w social mediach, nie oznacza, że cały świat jest taki. Ludzie z mojej bańki nie mówią mi: „Won z Polski”.

Jednak zamknięcie się w swojej bańce powoduje, że możemy żyć w ułudzie. Możemy nie widzieć tej ławeczki przed Twoim domem.

Zgadzam się, ale gdyby każdy reagował na zło, które widzi, to tej ławeczki by nie było.

Twoja rolka, w której mówisz o „gorących głowach”, konieczności działania „na chłodno” i szukania „zimnych drani”, nie była swoistą odpowiedzią na atak na ukraińskie dziewczynki w autobusie w Bielsku-Białej?

Tak to odebrałeś? Nagrałam to, bo było po prostu gorąco w moim mieszkaniu. Wtedy były czterdziestostopniowe upały.

Ironizujesz? Byłem przekonany, że to był Twój apel.

Abyśmy ostudzili emocje? Naprawdę nie lubię upałów, a wszystko, także w mediach społecznościowych, może mieć uniwersalny charakter. Można walczyć mieczem albo wrażliwością.

W języku polskim podoba Ci się dosłowność, czyli np. to, że mamy długopis, bo długo pisze, a wycieraczkę, bo wyciera. Ale przecież w innych językach też tak jest. Jesteś germanistką z wykształcenia, więc wiesz, że po niemiecku długopis to der Kugelschreiber, od kuleczki, która toczy się przy pisaniu, a lodówka to der Kühlschrank, czyli chłodząca szafa.

Nie wiem, czy ta kuleczka jeszcze jest w długopisie, ale on nadal długo pisze.

Jakie polskie słowo okazało się dla Ciebie najtrudniejsze do zaakceptowania pod względem emocjonalnym lub logicznym?

Szukam raczej uczucia niż logiki. Mam satysfakcję, że się nauczyłam, że trzeszczę. Trzeba tak naszczebrzeszynić chrząszczy i nagrzegorzbrzęczyszczykowić, żeby to polubić. To jak z chodzeniem po górach – kiedy ktoś lubi ten wysiłek, to gdy jest trudniej, jest lepiej.

Zwłaszcza na początku fascynowały mnie słowa, które w ogóle nie przypominają surżyka ani ukraińskiego, są inne, ale mają sens. Na przykład właśnie długopis.

Śledzisz polskie media?

Wstyd mi trochę, ale nie.

Nawet teraz? Skąd bierzesz informacje o tym, co się dzieje w atakowanej Ukrainie?

Biorę z tego, co mi mówią ludzie wokół mnie. A jest tych opowieści tak dużo, że czasem muszę je przetrawić, aby nie stracić wrażliwości. Trzy dni temu dowiedziałam się o dramatycznej historii mojej najlepszej kiedyś przyjaciółki, siedziałyśmy w ławce w liceum. Ma na imię Marharyta, po polsku Małgorzata. Jej mężowi na wojnie spalono twarz, nogi i niemal doszczętnie dłonie. A to moja Marharyta, taka jak ja. To jej pierwszy chłopak, pierwsza miłość. Widziałam jego zdjęcie. Wiem, że będzie przez nią kochany do końca życia, ale co mogę do niej napisać?

Ta cała metasfera języka, którą się przecież pasjonuję, nagle zniknęła, gdy trzeba do tego dobrać słowa. Ja nawet nie wiem, czy w ogóle mogę się do niej odezwać. Czy nie pogłębię w niej smutku tym, że nie jestem obok. A nawet tym, że mojej najbliższej osobie nic się nie stało, a jej się stało. A ona w pewnym sensie jest mną. Co napisać? Jak ułożyć zdania?

Każde następne pytanie wydaje się przy tej historii puste.

Nasz pastor miał dwóch synów i jeden z nich zginął. Ale w tym przypadku słowo zginął nic nie znaczy. Był ranny i rodzice przez kilka miesięcy mieli z nim kontakt, a później ten kontakt utracili. I nie wiedzą, czy umarł, czy może jest jeńcem. Żyją nadzieją.

Mojej przyjaciółce Renatce zabili tatę. Przez pół roku nie było jego ciała. Po tym pół roku musiała je rozpoznać. A Renatka jest taka jak ja. To są moje informacje o wojnie. Takie historie. Nie będę się zajmowała globalnymi problemami, mam własne.

W mediach umiemy te jednostkowe przypadki przykryć neutralnymi słowami i statystykami.

Ja to rozumiem. Chodzi o to, żeby przeżyć, żeby chronić psychikę i żyć dalej.

Powiedziałaś w jednej z rolek, że o niektórych sprawach trzeba mówić głośno, ale są też takie, o których należy milczeć.

No i pewnie chcesz zapytać o te, o których należy milczeć? To je przemilczę. To sprawa bardzo indywidualna. Może miłość, może Bóg. O niektórych rzeczach można tylko śpiewać, o niektórych tylko rozmawiać z sobą przed lustrem.

Jak to się stało, że współpracujesz z Szymonem Majewskim? Macie na YouTubie i Spotify podcast „Że co?”.

Napisał do mnie na Instagramie, zaprosił na wywiad do swojego podcastu „Proszę ja Ciebie” i tak się zaczęło.

Mówiąc jego językiem – „konkretnie, mniej więcej” jak często nagrywacie „Że co?”.

Podczas mojego jednego wyjazdu do Warszawy nagraliśmy pięć odcinków i puszczaliśmy co dwa tygodnie. W ostatnim, który dopiero opublikujemy, to ja robię z nim wywiad, a nie on ze mną. Zastanawiamy się, co dalej.

Dzieli Was co najmniej pokolenie, ale łączy poczucie humoru. Znałaś go wcześniej?

Występował z Asią Kołaczkowską i dlatego zainteresowałam się jego podcastem. On jest absolutnie spójny w tym, co robi. Nie ma żadnej różnicy między tym, jaki jest przy włączonej kamerze i przy wyłączonej. Można zacząć go nagrywać w dowolnym momencie. Jest szczery i ma w sobie dobroć.

Którego z powtarzających się pytań dziennikarskich najbardziej nie lubisz?

Nie udzieliłam wielu wywiadów. Najczęstsze pytanie dotyczy tego, jak długo jestem w Polsce, ale to dla mnie zupełnie zrozumiałe. Jest też częste pytanie już nie od dziennikarzy: „Kim ty, dziewczyno, jesteś?”. Sama sobie próbuję na nie odpowiedzieć.

Nie wszyscy fani ax.polski wiedzą, że masz drugą twarz. Jako Sofia Le grasz na wielu instrumentach, piszesz wiersze, śpiewasz. Ax.polski to skromna dziewczyna, która bez makijażu rozprawia o języku polskim na TikToku i Instagramie.

Bo nie umiem robić makijażu!

Ale jest też seksowna Sofia Le, np. w klipie „Kobiety”. Na co dzień więcej w Tobie tej pierwszej czy drugiej?

A jeszcze przychodzę do domu i robię barszcz. I kim wtedy jestem: ax.polski czy Sofią Le? Nie potrafię na to pytanie odpowiedzieć. Nagrałam kilka utworów, są na YouTubie i Spotify, też z potrzeby serca. Nie mam planów na wielką karierę sceniczną.

Zarabiasz coś na tym?

Właśnie mieliśmy trasę z Grzechem Piotrowskim. Biletowaną.

A dlaczego na ax.polski nie masz reklam?

Mam dużo reklamowych propozycji, ale nie spieszy mi się do nich, bo nie to było celem mojej obecności w mediach społecznościowych. Promowałam tylko słownik PWN za niewielką stawkę, ale nawet jakby mi powiedzieli „dopłać”, to i tak bym to dla nich zrobiła.

Byłaś instruktorką muzyki, a teraz gdzie pracujesz?

We wrocławskim centrum kultury.

Twój ulubiony instrument?

Najswobodniej się czuję z pianinem, bo gram na nim najdłużej. Najbliższa mojemu sercu jest wiolonczela – kiedy się na niej gra, wibruje całe ciało. A gitary nie uczyłam się w akademii muzycznej, tylko tak jak języka polskiego – ze słuchu. Dlatego czuję w niej zupełną wolność.

Do swoich utworów piszesz teksty i muzykę?

Tekst zawsze jest mój, a z muzyką bywa różnie. Niektóre utwory napisałam, ale korzystam też z usług producentów, bo chciałam czegoś innego. Na przykład muzykę do „Króla” wyczarował znakomity kompozytor i multiinstrumentalista Michał Puchała. Piszę też muzykę i teksty dla innych wykonawców.

Jeden z Twoich utworów jest po ukraińsku. Ty w ogóle jesteś w Ukrainie znana?

Nie ma mnie tam. A ten utwór to ludowa kołysanka w mojej aranżacji.

Muzyka jest Twoim kolejnym językiem?

Na pewno tak, ale język werbalny to też muzyka. Wszystko, co teraz mówimy, można zagrać na dowolnym instrumencie, każdy język ma swoją melodię. Ty masz tendencję do wyskoków na określonych słowach, aby coś podkreślić, wznosisz intonację. I to jest kwinta. A oddech jest rytmem.

W piosence „Król” wspominasz o języku azerskim. To język Twojego partnera?

Co za prywatne pytanie?

Ale to przecież Twój tekst, a piosenka jest publiczna. Nie jest tajemnicą, że jesteś już matką, opowiadałaś, że w czasie porodu krzyczałaś tylko po polsku. Do dziecka mówicie tylko po polsku?

Planuję mówić do niego w wielu językach, ale kiedy zaczynam w innych językach, to i tak kończę po polsku. Choć są sytuacje, kiedy nie mówię po polsku. Na przykład: „Mij małeńkyj”, czyli „Mój mały”.

A co z tym azerskim?

Nawet nie wiem, czy taki język istnieje. W piosence miał wywołać zaskoczenie u słuchacza. Mój partner jest Polakiem.

Starasz się o polskie obywatelstwo?

Nie, bo jestem jeszcze chyba za krótko w Polsce.

Egzamin z języka polskiego na pewno zdasz.

Nie będę musiała, bo skończyłam studia germanistyczne, ale w Polsce. Nawet żałuję, że nie muszę zdawać. Ach, jak bym się bawiła na tym egzaminie! Składa się z pięciu części: z rozumienia ze słuchu, rozumienia tekstu pisanego, gramatyki, ustnej wypowiedzi i części pisemnej – trzeba napisać wypracowanie lub esej. Przeciętny Polak nie przeszedłby tego egzaminu bez przygotowania. Są tam np. pytania typu: proszę przekształcić imiesłów przymiotnikowy bierny na rzeczownik odczasownikowy.

Przyznaj na koniec, że promujesz najtrudniejszy język świata.

Dla mnie japoński byłby na pewno trudniejszy.

Rozmawiał: Grzegorz Kopacz

***

Ta rozmowa Grzegorza Kopacza z Sofią Lebedievą pochodzi z magazynu „Press” – wydanie nr 09-10/2026. Teraz udostępniliśmy ją do przeczytania w całości.

„Press” do nabycia w salonach prasowych, App Store, Google Play, e-Kiosku lub online na E-sklep.press.pl.

Czytaj też: Nowy "Press": Marek Zając, Grzegorz Jankilewicz, wpadka 30-lecia i losy TVN

(14.11.2026)