Dochody z twórczości osiągane przez większość pisarzy, ilustratorów i tłumaczy nie przekraczają minimalnej krajowej

Dochody z twórczości pisarzy, ilustratorów i tłumaczy w przypadku ok. 90 proc. ankietowanych nie przekraczają minimalnej płacy krajowej – tak wynika z badań przeprowadzonych na zlecenie Instytutu Książki. Wnioski z nich opublikowano w raporcie pt. "Kondycja zawodowa i warunki pracy osób tworzących książki w Polsce".

Jak czytamy w raporcie, tylko jedna czwarta ankietowanych utrzymuje się wyłącznie z pracy twórczej. Reszta łączy ją z etatem lub działalnością gospodarczą. Jeśli spojrzeć na dochody twórców ze sprzedaży licencji i praw autorskich do własnych dzieł, absolutnie nieliczni (1,7 proc. respondentów) osiągnęli w ostatnim roku dochód powyżej 100 tys. zł. Niemal połowa badanych zarobiła z tego tytułu nie więcej niż 20 tys. zł w ciągu roku.

Jak wynika z badania, to ilustratorzy mają większe szanse na wyższe dochody ze sprzedaży licencji i praw autorskich. Przykładowo w ciągu ostatniego roku niemal dwukrotnie częściej niż pisarze i tłumacze zarobili oni powyżej 100 tys. zł. Wśród tych trzech zawodów, najmniej na sprzedaży licencji i praw autorskich zgarniają pisarze.

Jeśli spojrzeć na samą współpracę z wydawnictwami, to wielu ankietowanych ma w tej kwestii negatywne doświadczenia. Skarżą się na bardzo niskie honoraria, niekorzystne warunki w umowach wydawniczych, brak poszanowania praw autorskich czy opóźnienia w płatnościach.

Według raportu osoby, które nie utrzymują się tylko ze swojej twórczości, pracują np. na uczelniach, w dziennikarstwie i przy organizacji wydarzeń kulturalnych. Pisarze często wykonują pracę związaną z książką, np. redagują teksty lub pracują w bibliotece. Ilustratorzy dorabiają w branży graficznej i IT, zaś tłumacze zarabiają np. na tłumaczeniach przysięgłych czy specjalistycznych. Wśród ankietowanych były też osoby zatrudnione w finansach, bankowości czy zarządzaniu.

Aż 25 proc. uczestników badania jakościowego i 15 proc. uczestników sondażu, przeprowadzonego na potrzeby raportu, nie ma dostępu do świadczeń społecznych.

"Sytuacja autorów – pisarzy, ilustratorów, tłumaczy – (…) zdaje się stopniowo pogarszać. Nie tylko są oni zepchnięci na margines przez dużych rynkowych graczy, słabo wynagradzani za pracę, ale także wyłączeni z dostępu do publicznego systemu opieki społecznej. Brak regulacji formalno-prawnych dla zawodów artystycznych sprawia, iż wiele profesji związanych z aktywnym uprawianiem literatury wymaga od twórców, aby utrzymać się na powierzchni życia społecznego, ciągłego stosowania różnego rodzaju strategii, wybiegów i zabiegów" – czytamy w raporcie.

Publikacja powstała na podstawie sondażu, w którym w okresie od czerwca do września wzięło udział 633 twórców. Przeprowadzono także pogłębione wywiady z 75 pisarkami, ilustratorami i tłumaczkami. Badanie zostało zrealizowane przez firmę includLab. Autorzy raportu w badaniu odnoszą się do minimalnego miesięcznego wynagrodzenia w 2025 roku, które wynosi 4666 zł brutto.

To już drugi opublikowany w tym roku raport dotyczący rynku książki. W lutym zaprezentowano dokument pt. "Jeszcze książka nie zginęła?", również przygotowany na zlecenie Instytutu Książki.

(MZD, 30.11.2025)