Sosnowiec. Nic śląskiego

Anna Malinowska
WYDAWNICTWO CZARNE
WOŁOWIEC 2024

Na Śląsku mówi się, że skrót „SO” na tablicach rejestracyjnych Sosnowca to skrót od Somalii. Anna Malinowska, dziennikarka „Gazety Wyborczej”, nie ukrywa, że dla niej miasto „za rzeką” jest egzotyczne. Wychowała się raptem kilka kilometrów obok – na robotniczym Nikiszowcu w Katowicach. Ale Sosnowiec jawi jej się jako zupełnie inny świat, posklejany z miejscowych tradycji i tego, co przywieźli do wsi, a potem miasta migranci zarobkowi, którzy zaczęli tu napływać na przełomie XIX i XX wieku i w latach 70. – za Gierka.

Malinowska w Sosnowcu była raptem kilka razy, głównie przejazdem. Nie zajmowała się najgłośniejszą na początku wieku sprawą Katarzyny W., czyli „mamą Madzi”. Nie próbowała odkrywać nieścisłości w procesie „wampira z Zagłębia”, któremu przypisano zabójstwa z całego miasta. W swojej wycieczce wraca jednak do innych głośnych spraw: truciciela z Rybnej (to raptem kilkaset metrów od kampusu uniwersyteckiego), przemytników świń, którzy rekrutowali się głównie z żydowskiej społeczności miasta, przekupnych urzędników za caratu i jedynego w Polsce zamachu na Chruszczowa.

Tę niewiedzę, nieświadomość miejsca w tekście Malinowskiej widać. To naprawdę Somaliland odgrodzony od świata blokami i półtorawiorstowym pasem granicznym od strony dawnego zaboru austriackiego i pruskiego Śląska. Somaliland bez kulturowej tożsamości, zlepieniec daleki od nie tak odległych białych skał Jury. A jednocześnie dzięki tej różnorodności – od cerkwi i wschodniego obrządku, po wbudowaną w mur fabryczny kaplicę ewangelicką, od największej w Polsce wsi, gdzie kawior kosztował mniej niż słonina, po miasto, które upomina się o to, żeby z niego nie żartować – Sosnowiec Malinowskiej jest ciekawy.

Czego mi brakuje w książce? Może odwołań do „Maus” Arta Spiegelmana lub reportaży Ewy Winnickiej i Cezarego Łazarewicza. W sumie pisali o tym samym. Ale Anna Malinowska nie ukrywa, że jej wiedza o Sosnowcu jest mikra. A jednak udatnie starła się z tematem.

PAR