Strefa niepamięci

Piotr Pytlakowski
WYDAWNICTWO AGORA
WARSZAWA 2023

W dawnych sztetlach wschodniego Mazowsza i Podlasia nie ma już Żydów. W 1941 roku rzezi na nich dokonywali i Niemcy, i polscy sąsiedzi, by rozgrabić żydowski majątek i przejąć żydowskie domy. By „nic się nie zmarnowało”. Po latach Piotr Pytlakowski podąża „szlakiem śmierci”, zestawiając informacje pozyskane z pinkasów, dokumentów gminnych i sądowych, z tym, co pozostało po dawnych mieszkańcach miast i miasteczek w pamięci obecnych. Tytuł „Strefa niepamięci” wprost opisuje to, z czym mierzy się autor. Ludność dzisiejszego Szczuczyna, Jedwabnego, Radziłowa, Kosowa Lackiego, Sokołowa Podlaskiego albo nie pamięta Żydów zamieszkujących do II wojny światowej te ziemie, albo jeśli pamięta, w większości twierdzi, że ich mordu dokonali wyłącznie Niemcy. Pytlakowski zaczyna swoją wędrówkę rok przed inwazją Rosji na Ukrainę i w czasie, gdy w pasie przygranicznym z Białorusią w polskich lasach umierają z zimna i głodu migranci, których polska straż graniczna nazywa nielegalnymi i dokonuje push backów.

Reporter dostrzega analogię zdarzeń – jak kiedyś za pomoc Żydom można było zostać zadenuncjowanym przez najbliższego sąsiada, tak i teraz zamiast pomagać, część mieszkańców przygranicznych miejscowości wzywa służby państwowe na widok wycieńczonych rodzin, kobiet i dzieci, którzy szukają azylu w naszym kraju, uciekając przed wojną, terroryzmem i biedą.

Tu jakby nie obowiązuje jedenaste przykazanie Mariana Turskiego: „Nie bądź obojętny”.

Reportaż Piotra Pytlakowskiego dowodzi, że strefa ludzkiej niepamięci zamiast niknąć, poszerza się z każdym rokiem.

WM