Skarby. Poszukiwacze i strażnicy żydowskiej pamięci

Patrycja Dołowy
WYDAWNICTWO CZARNE
WOŁOWIEC 2022

Ewa, jedna z przedstawionych w książce strażniczek pamięci, mówi w pew- nym momencie: „Najważniejsze, że (starsi mieszkańcy – przyp. red.) uznali, że nie ma nieważnych historii”. I właśnie z takich, tylko pozornie nieważnych historii, setki ludzi w Polsce – w tym kilkunastu przedstawionych w książce – każdego dnia mozolnie rekonstruują historię żydowskich rodzin, całych pokoleń, ale także miejsc. Próbują zszyć losy rozerwane przez Shoah, a robią to tym skuteczniej, im więcej znajdą dokumentów i przedmiotów, im więcej znajdą świadków, im więcej wysłuchają historii. Patrycja Dołowy tka opowieść o stracie. Posługuje się owymi „lokalnymi strażnikami żydowskiej pamięci” – jak o nich pisze – by przedstawić losy konkretnych ludzi wracających do Polski swoich przodków i do konkretnych miejscowości, często dziś mizernych, zapomnianych, wzdychających do swej dawnej istotności (Będzin, Orla, Biecz). Konfrontacja historycznych świadectw lub tylko wspomnień i wrażeń z bezceremonialną rzeczywistością jest trudna. Wybrzmiewa tu jakiś żal – wyczuwalny niemal u wszystkich, którzy w tej eksploracji biorą udział. Patrycja Dołowy pisze barwnie, choć konstrukcja książki każe czytelnikowi zachować wyjątkową uważność. O kompozycji „Skarbów…” autorka napisała zresztą w podziękowaniach: „…składałam książkę, posiłkując się rozłożonymi na podłodze kolorowymi karteczkami. Kto wie, jaki kształt by miała, gdyby Minde kilka razy nie przebiegła się po nich i nie pomieszała nieco wątków”. Minde, piesku – trochę namieszałaś.

(MAT, 14.06.2022)