Wymazana granica. Śladami II Rzeczpospolitej

Tomasz Grzywaczewski

Wydawnictwo Czarne

Wołowiec 2020

Nie istnieje od ośmiu dekad, ale wciąż żyje we wspomnieniach. Autor wyrusza szlakiem granic II RP – od Pomorza po Wielkopolskę, Śląsk, Karpaty, Kresy Wschodnie oraz Warmię i Mazury. To nie jest książka tylko historyczna, choć w takim temacie nie można uciec od przeszłości. Najstarsi mieszkańcy dawnego Polesia czy Powiśla wspominają wielonarodowościową Polskę i burzliwy okres międzywojenny. Z kolei obecni mieszkańcy dawnych rubieży Rzeczpospolitej wskazują na aktualne wyzwania – bezrobocie czy szukanie własnej tożsamości. Dla młodego pokolenia Polaków z Wileńszczyzny ojczyzna przodków wcale nie jest ziemią obiecaną. Na Zaolziu dawne spory graniczne wydają się historyczną mrzonką w obliczu naturalnej bohemizacji polskiej mniejszości. Bohaterem zbiorowym są tutejsi – mieszkańcy różnych ziem, których burzliwy XX wiek, bez pytania ich o zdanie, rzucał w granice III Rzeszy, Związku Radzieckiego, Czechosłowacji czy Polski. Rozdzielone rodziny i skonfliktowani sąsiedzi przez krótkowzroczne decyzje polityków. Kreślona przez rozmówców mapa sentymentalna Polski z początków XX wieku blaknie z każdym rokiem. Książka dobitnie przypomina, że Polska w okresie międzywojennym była wielonarodowym tyglem. Jego ostatnimi fizycznymi śladami są poniszczone słupki na byłej granicy polsko-łotewskiej czy z Rumunią. Książka podejmuje również refleksję nad współczesnymi relacjami z sąsiadami Polski – z perspektywy mieszkańców, a nie decydentów.

(PTD, 12.01.2021)