"Nie ma"

Mariusz Szczygieł

Dowody na Istnienie
Warszawa 2018

Nowa książka Mariusza Szczygła to zbiór tekstów różnorodnych i w treści, i w formie. Nie jest to rzecz ściśle reporterska, znajdziemy tu też materiały z pogranicza reportażu i eseju czy krótkie opowiadania non-fiction. Niektóre wymykają się klasyfikacji. Autor zdaje się poszukiwać nowych form wyrazu, ale wszystkie elementy połączone są niewidzialną nicią tematu, którym jest strata. Utracona bliźniaczka, bez której nie da się żyć, „bo obecność jest rzeczą najcenniejszą” – w historii sióstr Ludwiki i Zofii Woźnickich. Utracona beztroska dzieciństwa Ewy, która całe swoje życie zawarła w pliku Excela. Utracone piękno ekstrawaganckiej willi państwa Müllerów w Pradze.

Jednak tytułowe „nie ma” nie musi być wyłącznie złym doświadczeniem.

Nie ma Karoliny, ale w jej miejsce pojawił się Karol – w opowieści o transpłciowym mężczyźnie. Nie ma złego ojca, więc nie ma lęku i wstydu. W tomie znajdziemy też znany już z „Dużego Formatu” „Gazety Wyborczej” reportaż „Śliczny i posłuszny”, do którego Szczygieł dopisuje postscriptum o odpowiedzialności reportażysty za swoje słowa i za bohaterów. Odsłania też kulisy warsztatowe, pisząc o samym pisaniu, o języku i jego funkcjach.

Poprzez opowieści o innych ludziach i przedmiotach autor pisze również o sobie, odkrywając się przed czytelnikiem jak nigdy dotąd. To książka „mężczyzny w dojrzałym wieku, który kocha życie, ale każdego dnia myśli o śmierci”. Stan „nie ma” jest naturalny i powinniśmy się do tego przyzwyczaić. „Ma” jest przelotne i wyjątkowe. Nowa, zaskakująca odsłona projektu: Szczygieł. 

(UR, 01.03.2019)